To ΙQ αλλάζει στην εφηβεία

Θεοδώρα Τσώλη,  To ΙQ αλλάζει στην εφηβεία
 
Η ευφυΐα μπορεί να εμφανίσει βελτίωση ή και πτώση, γεγονός που δείχνει ότι δεν πρέπει να κρίνουμε αυστηρά τα παιδιά

 ΤΟ ΒΗΜΑ: 19/10/2011, 21:15

Στην εφηβεία το IQ μπορεί να...ανέβει ή να κατέβει. 7

Λονδίνο


Το IQ των εφήβων μπορεί να πάρει την… ανιούσα ή αντιθέτως την κατιούσα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από ό,τι νομίζαμε ως σήμερα, όπως δείχνει νέα μελέτη.

Το καινούργιο αυτό εύρημα αποτελεί καμπανάκι για όσους ξεγράφουν ορισμένα παιδιά θεωρώντας τα από μικρή ηλικία νοητικώς ανεπαρκή. Το ίδιο καμπανάκι όμως χτυπά και για τα έξυπνα παιδιά τα οποία, όπως αποδεικνύεται, πρέπει να μην επαναπαύονται αλλά να συνεχίζουν να πασχίζουν προκειμένου να διατηρήσουν την ευφυΐα τους.

Μέχρι τώρα οι επιστήμονες πίστευαν ότι η ευφυΐα, όπως μετριέται με βάση το IQ, παραμένει σχεδόν σταθερή κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

Η «τραμπάλα» του IQ

Ωστόσο νέα τεστ που διεξήχθησαν σε εφήβους με μέσο όρο τα 14 έτη και στη συνέχεια επαναλήφθηκαν όταν τα παιδιά ήταν 18 ετών, έδειξαν διαφορές στο IQ τους – είτε προς τα επάνω είτε προς τα κάτω.

Τα ευρήματα που ανήκουν σε ειδικούς του Κέντρου Νευροαπεικόνισης στο University College του Λονδίνου και δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Nature» θα έπρεπε να ληφθούν σοβαρά υπόψη από τους καθηγητές αλλάζοντας την οπτική τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίον αντιμετωπίζουν αλλά και βοηθούν τους μαθητές τους. Θα ήταν επίσης σημαντικό με βάση τα καινούργια στοιχεία να γίνουν σοβαρές σκέψεις σχετικά με την ηλικία στην οποία τα παιδιά παίρνουν καθοριστικές αποφάσεις για το μέλλον τους.

Η μελέτη περιελάμβανε 19 αγόρια και 14 κορίτσια. Ολοι οι εθελοντές υποβλήθηκαν σε απεικονίσεις του εγκεφάλου και σε λεκτικά και μη λεκτικά τεστ μέτρησης του δείκτη ευφυΐας το 2004 και στη συνέχεια το 2008.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα αλλαγές στη λεκτική ευφυΐα εμφανίστηκαν στο 39% των εφήβων. Παράλληλα το 21% των εθελοντών παρουσίασε αλλαγές σε ό,τι αφορούσε δεξιότητες σχετικά με την αντίληψη του χώρου.

Αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου

Τα νέα ευρήματα θεωρείται ότι έχουν ιδιαίτερη αξιοπιστία αφού για πρώτη φορά οι αποκλίσεις που παρουσιάστηκαν στο IQ συνδέονταν με αλλαγές σε δύο συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου των εφήβων.

Συγκεκριμένα η αύξηση στη λεκτική ευφυΐα συνδεόταν με ανάπτυξη της πυκνότητας των νευρώνων σε ένα τμήμα του αριστερού κινητικού φλοιού – περιοχή που ενεργοποιείται όταν μιλάμε.

Η αύξηση στη μη λεκτική ευφυΐα σχετιζόταν με αύξηση της πυκνότητας στον πρόσθιο λοβό της παρεγκεφαλίδας – περιοχή που συνδέεται με τις κινήσεις των χεριών.

Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης καθηγήτρια Κάθι Πράις «τα στοιχεία είναι άκρως ενθαρρυντικά για όσους έχουν περιθώριο να εμφανίσουν βελτίωση των νοητικών ικανοτήτων τους. Την ίδια στιγμή αποτελούν προειδοποίηση για όσους θεωρούνται ‘έξυπνα πουλιά’ από μικρή ηλικία, αφού μπορεί να μην διατηρήσουν αυτές τις ικανότητές τους σε ολόκληρη τη ζωή τους».

Χρονική μετάθεση των αποφάσεων

Η καθηγήτρια προσέθεσε ότι συνηθίζουμε να κρίνουμε τις ικανότητες των παιδιών και να προσδιορίζουμε την πορεία της εκπαίδευσής τους αρκετά νωρίς στη ζωή τους. «Ωστόσο τώρα αποδεικνύεται ότι η ευφυΐα τους είναι πιθανό να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Ετσι δεν πρέπει να βιαζόμαστε και να ξεγράφουμε όσους έχουν χειρότερες επιδόσεις σε μικρή ηλικία αφού το IQ τους μπορεί να εμφανίσει σημαντική βελτίωση με την πάροδο λίγων ετών».

Σημειώνεται ότι η μελέτη δεν αναζήτησε τα αίτια αυτών των αλλαγών στην εφηβεία. Μια εξήγηση είναι πάντως ότι οι διαφορετικοί έφηβοι ωριμάζουν και σε σχετικώς διαφορετικές ηλικίες, γεγονός που μαρτυρεί ότι πρέπει να τους δίνεται ο απαραίτητος χρόνος ώστε να «ανθίσουν» και να ξεδιπλώσουν τις ικανότητές τους.

Ηλία Σιμόπουλου, ΕΦΗΒΕΙΑ

Τί ὄμορφο ποὺ ἤτανε
τὸ παραμύθι τῆς ἄνοιξης
τὰ κυριακάτικα πρωινὰ
μὲ τὶς καμπάνες τοῦ Ἅη-Σπυρίδωνα
σὰ μιὰν ἐξαίσια μουσικὴ συναυλία−
ὅταν ἀνεβαίναμε
τὰ μαρμάρινα σκαλοπάτια
ὅταν κατεβαίναμε
τοὺς κήπους μὲ τὶς τριανταφυλλιὲς
ὅταν δὲν ὑπῆρχε χτὲς
οὔτε σήμερα
οὔτε αὔριο
παρὰ μονάχα τὰ ἡλιοκαμένα μας σώματα
μὲ τὰ πλατιὰ στέρνα, τὰ γερὰ μπράτσα
τὰ ἐφηβικά μας ὄνειρα
ποὺ δὲν ὑποψιάζουνταν τὰ δόντια τῆς φθορᾶς
ὁ δίχως σύνορα οὐρανὸς
κι ὁ στρατηλάτης ἄνεμος
πού 'φερνε τὰ μηνύματα
μιᾶς ἄνοιξης αἰώνιας
Τί ὄμορφο ποὺ ἤτανε
τὸ παραμύθι τῆς ἄνοιξης!

Κανόνας στη σχολική ζωή ο εκφοβισμός

Καθημερινή 29-09-11  

Διαφοροποίηση των τρόπων εκδήλωσης στις βόρειες και νότιες χώρες της Ευρώπης.



Ο έμμεσος σχολικός εκφοβισμός σε βάρος μαθητών - θυμάτων, που στοχοποιούνται από τους συμμαθητές τους γιατί εμφανίζουν κάποιες ιδιαιτερότητες, είναι διαρκώς παρών και αποτελεί κανόνα της σχολικής ζωής, με σημαντικότερες και πιο επικίνδυνες συνέπειες, ακόμη και από τον άμεσο εκφοβισμό, που μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από έναν καβγά ή ξυλοδαρμό. Χαρακτηρίζει δε περισσότερο την εικόνα συμπεριφοράς μαθητών στα σχολεία των χωρών του νότου της Ευρώπης και των Βαλκανίων, από ό,τι των βόρειο-δυτικών κοινωνιών, όπου ο άμεσος εκφοβισμός είναι συχνότερος και εντονότερος, καθώς δεν αποκλείεται να εκδηλώνεται και μέσα από συμμορίες.

Οι διαφορές αυτές οφείλονται στο γεγονός ότι οι κοινωνίες των χωρών του νότου και των Βαλκανίων, διατηρούν ακόμη την παραδοσιακή τους δομή και τις ισχυρές οικογενειακές σχέσεις, σε αντίθεση με τις βόρειες χώρες, όπου παρατηρείται διάρρηξη του οικογενειακού ιστού, απουσία των γονιών από το σπίτι και αποξένωση.

Την χρήση βίας και τις διαφορές συμπεριφοράς των μαθητών στο σχολικό περιβάλλον, επιχειρεί να καταγράψει και να συγκρίνει έρευνα που διενεργείται ταυτόχρονα σε 10 ευρωπαϊκά κράτη (Ελλάδα, Κύπρος, Σλοβενία, Ιταλία, Γαλλία, Βέλγιο, Ρουμανία, FYROM, Βουλγαρία, Γερμανία), από ακαδημαϊκά και εκπαιδευτικά ιδρύματα των χωρών, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Daphne III. Στην Ελλάδα, φορείς υλοποίησης είναι το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ενώ τα συνολικά αποτελέσματα, πρόκειται να παρουσιαστούν στο τέλος της χρονιάς στην Ιταλία.

Πάνω από το 90% των μαθητών υπήρξε θύμα ή θύτης εκφοβισμού

Το φαινόμενο της σχολικής βίας (εκφοβισμού, ο διεθνής όρος: bullying) έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια και στα ελληνικά σχολεία και υφίσταται από τα πρώτα χρόνια της σχολικής ζωής μέχρι τα τελευταία, διάστημα κατά το οποίο, το θύμα μπορεί να εμφανιστεί μεταγενέστερα και ως θύτης, κυρίως όταν νιώθει δυνατός και ασφαλής, όπως για παράδειγμα μέσω της ομαδοποίησης.

Την καταγραφή του φαινομένου για τα ελληνικά σχολεία, διερεύνησε το πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, μέσω ερωτηματολογίων και συνεντεύξεων κατά την περσινή σχολική χρονιά, σε 852 μαθητές (719 γηγενείς και 133 αλλοδαπούς) από 25 σχολεία (δημοτικά και γυμνάσια) της Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Πάτρας και Ιωαννίνων.

Όπως προέκυψε από την έρευνα, η συντριπτική πλειονότητα των μαθητών (πάνω από 90%) έχουν υπάρξει θύματα ή θύτες άμεσου και έμμεσου εκφοβισμού σε όλη τη διάρκεια της μαθητείας τους στην σχολική κοινότητα. Σύμφωνα με τον επιστημονικό υπεύθυνο της έρευνας και της πράξης «Καλλιέργεια κλίματος διαπολιτισμικής επικοινωνίας σε επίπεδο σχολείου», επίκουρο καθηγητή του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Γιώργο Νικολάου, οι μορφές έμμεσου εκφοβισμού (π.χ. διάδοση φημών, εκβιασμών, απειλών, περιθωριοποίησης, ψυχολογική πίεση), καταλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό και ένταση στα ελληνικά σχολεία από ότι ο άμεσος εκφοβισμός (καβγάς, βρισιές, ξυλοδαρμοί, συμπλοκές, όπλα), αποτελεί κυρίως επιλογή συμπεριφοράς από τα κορίτσια, και κρίνεται εξίσου ή και περισσότερο επικίνδυνος, από τον άμεσο εκφοβισμό. «Ο έμμεσος εκφοβισμός μπορεί να είναι διαρκής, εάν το θύμα δεν αλλάξει σχολικό περιβάλλον, και να οδηγήσει σε κατάθλιψη, ακόμη και σε απόπειρες αυτοκτονίας, προκειμένου το άτομο να απαλλαγεί από καταστάσεις ψυχολογικής πίεσης», ανέφερε.

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyber-bullying: χρήση απειλητικών - εκβιαστικών μηνυμάτων) «κερδίζει έδαφος» στην μαθητική κοινότητα, ως μορφή έμμεσου εκφοβισμού, τον οποίο χρησιμοποιούν τα κορίτσια σε ποσοστό άνω του 60%, σε αντίθεση με τα αγόρια που καταφεύγουν στον άμεσο εκφοβισμό σε ποσοστό 80% (στα κορίτσια αυτό το ποσοστό είναι στο 10%). Σε ό,τι αφορά τους αλλοδαπούς μαθητές - παιδιά μεταναστών, διαπιστώνεται ότι θυματοποιούνται όταν αποτελούν τη μειοψηφία της τάξης ή του σχολείου - μέσω του στιγματισμού, της απομόνωσης και του λεκτικού εκφοβισμού - ωστόσο, όταν το ποσοστό τους φτάνει το 50-70% ομαδοποιούνται και στρέφονται κατά της κυρίαρχης γηγενούς ομάδας μαθητών. Σύμφωνα με τον κ. Νικολάου, αν και η σύσταση και δράση μαθητικών συμμοριών δεν έχουν έκταση στην Ελλάδα, ωστόσο, συναντώνται περιστασιακά στις μεγάλες πόλεις.

Προφίλ θύματος – θύτη

Η έρευνα αλλάζει παλαιότερα δεδομένα για το προφίλ των θυτών, ότι δηλαδή είναι παιδιά που έχουν βιώσει την βία μέσα στην οικογένειά τους, γεγονός που εξακολουθεί να ισχύει, ωστόσο ως τμήμα μόνο της συνολικής εικόνας. «Πολλοί από τους θύτες φαίνονται να προέρχονται από εύπορες και μορφωμένες οικογένειες, ωστόσο, έχουν μία υπερφίαλη εικόνα για τον εαυτό τους, τον οποίο διαχωρίζουν από τους «κατώτερους» συμμαθητές τους», επισημαίνει ο κ. Νικολάου. Από την άλλη πλευρά τα θύματα του εκφοβισμού παρουσιάζουν μειωμένη αυτοεκτίμηση, είναι συνήθως ντροπαλά, έχουν δυσκολίες στην επικοινωνία και στις συναναστροφές τους, και πολλές φορές η ετερότητά τους βρίσκεται σε κάποια σωματική ανωμαλία, ανήκουν σε μειονοτική ομάδα κ.α.

Οι μαθητές θύματα αποφεύγουν να συζητούν τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού στο σπίτι, για αυτό οι γονείς θα πρέπει να είναι προσεχτικοί και παρατηρητικοί σε διάφορα σημεία και ενδείξεις όπως μώλωπες, τραυματισμούς, προφάσεις ασθένειας για να λείψουν από το σχολείο, έλλειψη σχέσεων με συμμαθητές τους, εσωστρέφεια, επανεμφάνιση βραδινής ενούρησης κ.α.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

ψυχολογικό θρίλερ για την ελληνική νεολαία του 21ου αιώνα

ΤΑ ΝΕΑ -  ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ 

Σάββατο, 24 Σεπτεμβρίου 2011
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Της Μικέλας Χαρτουλάρη

Δύο ανήλικες φίλες κατηγορούνται ότι σκότωσαν με απανωτές μαχαιριές έναν 80άρη σε ένα ελληνικό χωριό. Η αυτουργός είναι 16 χρόνων, κλειστό παιδί, διαβαστερό, που γράφει εξαιρετικές εκθέσεις, και η συνεργός της είναι 14 και θέλει να γίνει σοβαρή ηθοποιός. Εκείνος ήταν παλιός αντάρτης, χήρος μετά από μισό αιώνα ανέφελου γάμου, με δυο γιους. Από το σπιτάκι του λείπουν μονάχα 20 ευρώ. Γιατί έφτασαν ως εκεί τα κορίτσια; Τι θ' απογίνουν; Με αυτήν την ιστορία, η 28χρονη Βασιλική Πέτσα μάς δίνει μια γροθιά στο στομάχι και κάνει την είσοδό της στην ελληνική λογοτεχνία. Για να μείνει.
Τούτο το πρώτο της μυθιστόρημα έχει τον τίτλο «Θυμάμαι» (εκδ. Πόλις) και αποτελείται από 36 σύντομα κεφάλαια με διαφορετικό κάθε φορά αφηγητή, τα οποία είτε αφορούν τα κορίτσια είτε το θύμα είτε τα πριν και τα μετά του γεγονότος, όμως όλα μαζί κατατείνουν σε ένα πορτρέτο της φόνισσας... αντ' αυτής. Η 16χρονη θα παραμείνει βουβή στη σύλληψη, προανάκριση και φυλάκισή της, όσο και στα επισκεπτήρια, στο κινητό όταν την αναζητά ο γκόμενός της ή στη σχέση της με τις ποινικές συγκρατούμενές της και τη φιλεναδούλα της. Και ο αναγνώστης θα καταλάβει στο τέλος πως κάθε πληροφορία που αντλεί για την αυτουργό από τις μαρτυρίες όσων «θυμούνται» δημιουργεί νέα ερωτήματα, και πως το προφίλ (της) που προκύπτει έχει τεράστια κενά. Θα συνειδητοποιήσει ότι η Αστυνομία συνέλαβε μεν την έφηβη με τα αιματοβαμμένα χέρια, η Δικαιοσύνη τη δίκασε, η Πολιτεία έπαιξε με ζήλο τον κατασταλτικό της ρόλο και ο κοινωνικός περίγυρος εκτονώθηκε, αλλά η αλήθεια θα εξακολουθεί να διαφεύγει ως το τέλος. Ακόμα και εάν οι εκπρόσωποι των θεσμών, οι γονείς, οι συγγενείς, οι γείτονες ή η τέταρτη εξουσία καταλήξουν ως προς τα κίνητρά της, η ψυχή της έφηβης θα παραμείνει terra incognita για όλους. Και το χειρότερο: ούτε καν θα το υποψιαστούν πως δεν έχουν καταλάβει τίποτε απ' όσα συμβαίνουν μέσα της. Αυτό μας λέει με αριστοτεχνικά υπαινικτικό τρόπο τούτο το πολυφωνικό μυθιστόρημα. Κι ούτε νοιάζεται να απαντήσει στο αν ασέλγησε ο γέρος, αν αντιστάθηκε σε απόπειρα κλοπής, αν παρεξήγησαν τις προθέσεις του κ.λπ. Διότι το «Θυμάμαι» διαλέγει να θέσει διαφορετικά ερωτήματα: τι θέλουν να μας πουν οι ανήλικοι όταν καταφεύγουν στη βία; Γιατί δεν τους ακούμε;
«Η κοινωνία των ενηλίκων», σχολίαζε προχθές η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας, «δεν καταλαβαίνει τους εφήβους. Αλλά ίσως να μην πρέπει να τους καταλάβει. Διότι το έχουμε δει τόσες φορές: ο δρόμος προς την κόλαση των νέων είναι στρωμένος με τις "καλές προθέσεις" των μεγάλων, που φορούν παρωπίδες, κι όλα τα κρίνουν μέσα από τις προκαταλήψεις τους...».
Από οικογένεια δασκάλων, μεγαλωμένη στην Καρδίτσα, η Βασιλική Πέτσα έφτασε στη λογοτεχνία μέσω... ηλεκτρολόγων/μηχανικών, ενώ ανέκαθεν ήθελε να γίνει σκηνοθέτις! Πέρασε λοιπόν στο Πολυτεχνείο, σπούδασε στο Μπέρμιγχαμ κοινωνιολογία των μίντια, πήρε ένα μεταπτυχιακό δίπλωμα ευρωπαϊκής-ελληνικής λογοτεχνίας στην Οξφόρδη, και τώρα ετοιμάζει ένα διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου. Στο ενδιάμεσο, ένα διήγημά της διακρίθηκε σε διαγωνισμό του Βρετανικού Συμβουλίου και εκείνη εργάστηκε για λίγο στις εκδόσεις Πόλις. Ετσι την εντόπισε ο αυστηρός Νίκος Γκιώνης και εξέδωσε το βιβλίο της: ένα ψυχολογικό θρίλερ για τη νεολαία του 21ου αιώνα. Επιτέλους!

Καλή χρονιά!

Γ. Σεφέρης Έφηβος

Το καλοκαίρι στα δεκάξι μου χρόνια τραγούδησε μια ξένη

        φωνή μέσα στ’ αυτιά μου

ήταν θυμούμαι στην ακροθαλασσιά, ανάμεσα στα κοκ-

      κινα δίχτυα και μια βάρκα ξεχασμένη στην άμμο,

      σκελετός

δοκίμασα να την πλησιάσω τη φωνή εκείνη βάζοντας την

     ακοή μου πάνω στην άμμο

η φωνή χάθηκε

μα ένα πεφταστέρι

σα να ’βλεπα για πρώτη φορά ένα πεφταστέρι

και στα χείλια η αρμύρα του κυμάτου.

Τη νύχτα εκείνη δεν ήρθαν πια οι ρίζες των δέντρων.

Την άλλη μέρα ένα ταξίδι ανοίχτηκε μέσα στο νου μου

       κι έκλεισε πάλι σα ζωγραφισμένο βιβλίο·

συλλογίστηκα να πηγαίνω κάθε βράδυ στ’ ακρογιάλι

να μάθω πρώτα τ’ ακρογιάλι κι έπειτα να πάρω το πέλαγο·

την Τρίτη μέρα αγάπησα μια κοπέλα πάνω σε μια κορφή

είχε ένα άσπρο σπίτι σε ρημοκλήσι

μια γριά μάνα στο παραθύρι με σκυμμένα γυαλιά πάνω σε

       σε βελόνες, πάντα σιωπηλή

μια γλάστρα βασιλικό μια γλάστρα γαρούφαλα

την έλεγαν νομίζω Βάσω Φρόσω ή Μπίλιω·

έτσι ξέχασα τη θάλασσα. […]

                Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα,  εκδ. Ίκαρος, Αθήνα  ¹⁷1992