Ταχάρ Μπεν Ζελούν: Ο ρατσισμός όπως τον εξήγησα στην κόρη μου

Φαλίντα Παναγιωτίδη

Κάθε πρόσωπο είναι μοναδικό. Όλοι είμαστε διαφορετικοί και όλοι είμαστε ίσοι.
Ο πλούτος βρίσκεται στη διαφορά!

Ταχάρ Μπεν Ζελούν

Ρατσισμός: Ένα ανησυχητικό φαινόμενο

γράφει η Κλαούντια Ντιτάτη

·         Ορισμός

Ρατσισμός είναι η θεωρία που υποστηρίζει την ανωτερότητα μια φυλής και αποβλέπει στην «καθαρότητά» της και στην κυριαρχία της πάνω στους άλλους. Ο ρατσισμός αποβλέπει στην υποτίμηση, εκμετάλλευση, υποδούλωση των άλλων κοινωνικών ομάδων, λαών ή φυλών.

·         Ιστορική αναδρομή

Παλαιότερα φαινόμενα ρατσισμού:

1.       Στα χρόνια μετά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι λευκοί οργανωμένοι σε ομάδες κατεδίωκαν τους μαύρους και τις εθνικές μειονότητες στη Β. Αμερική (Κου Κλουξ Κλαν)

2.      Το καθεστώς «απαρτχάιντ» που επικρατούσε στη Ν. Αφρική.

3.      Η θεωρία του Ναζισμού πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Χίτλερ έπεισε έναν ολόκληρο λαό για την ανωτερότητα της Αρίας Φυλής και στράφηκε σε τρομερές βιαιότητες εναντίον των Εβραίων, των Τσιγγάνων κ.ά.

·         Τα αίτια

Ποια είναι ωστόσο τα αίτια του κοινωνικού αυτού προβλήματος. Αρχικά, η έλλειψη παιδείας δεν επιτρέπει στο άτομο να απεγκλωβιστεί από προλήψεις, δεισιδαιμονίες και αναχρονιστικές ιδέες. Εξαιτίας λοιπόν αυτού του ψυχονοητικού  εγκλωβισμού θεωρεί ως μόνο μέσο αναγνώρισης και επιβολής της προσωπικότητας του στους άλλους τη βία. Επιπλέον, λόγω της οικονομικής κυρίως δυσπραγίας οι ευθύνες μετατίθενται σε κοινωνικές μειονότητες και όχι σ΄ αυτούς που πραγματικά τις φέρουν. Εξάλλου, όπως είναι γνωστό, οι μετανάστες αποτελούν τους αποδιοπομπαίους τράγους και θεωρούνται υπεύθυνοι και για άλλα κοινωνικά προβλήματα, όπως βία και εγκληματικότητα. Τέλος, ακόμη ένα αίτιο είναι η εξυπηρέτηση οικονομικών και πολιτικών σκοπιμοτήτων. Από τη στιγμή που ένας λαός χαρακτηρίζεται «κατώτερος» από έναν άλλο, η εκμετάλλευσή του εμφανίστηκε ως φυσική κατάσταση.

·         Συνέπειες

      Το φαινόμενο αυτό είναι λογικό να συνοδεύεται από σοβαρότατες συνέπειες τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία γενικότερα. Καταρχάς, το άτομο που υφίσταται ρατσιστικές διακρίσεις αισθάνεται μειονεκτικά, καθώς πολλές φορές προσβάλλεται η αξιοπρέπειά του και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που πέφτει θύμα εκμετάλλευσης στον εργασιακό κυρίως τομέα. Ωστόσο, επιπτώσεις υφίσταται και το άτομο που ασπάζεται ρατσιστικές θεωρίες, εφόσον φανατίζεται, γίνεται μισαλλόδοξο και χαρακτηρίζεται από αντικοινωνικότητα. Απόρροια αυτών είναι η διάσπαση της κοινωνικής συνοχής, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η όξυνση των κοινωνικών προβλημάτων.

·         Τρόποι αντιμετώπισης

      Στο σημείο αυτό είναι ανάγκη να αναφέρουμε ορισμένους τρόπους αντιμετώπισης αυτού του προβλήματος που μαστίζει την κοινωνία μας. Αρχικά καθοριστικός (μπορεί και πρέπει να) είναι ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου όσον αφορά στην καλλιέργεια και μετάδοση ανθρωπιστικών ιδανικών στα παιδιά. Επιπλέον καθίσταται απαραίτητη η υπεράσπιση αξιών και ιδανικών, όπως είναι η δικαιοσύνη, η ισοτιμία και η ειλικρίνεια, που βοηθούν και ανυψώνουν το πνευματικό και ψυχικό επίπεδο του ατόμου. Τέλος, το κράτος επιβάλλεται να θεσπίσει αυστηρότερους νόμους για την καταδίωξη και την τιμωρία ρατσιστικών εκδηλώσεων, γιατί σε ορισμένες χώρες ρατσιστικές συμπεριφορές υποθάλπονται.

·         Επίλογος

      Εν κατακλείδι, μέσα από την εκδήλωση ρατσιστικών ενεργειών υπονομεύεται η δημοκρατία, εφόσον επικρατεί ανισότητα και αναξιοκρατίας μέσα στην κοινωνία. Έτσι λοιπόν, όλοι οφείλουμε να μην υποβαθμίζουμε σε καμιά περίπτωση την προσωπικότητα του συνανθρώπου μας αλλά να την σεβόμαστε και αν αντιμετωπίζουμε θετικά την όποια διαφορετικότητα που προβάλλει.

Ρατσισμός

Σύνδεσμος εδώ

Χθες, 21 του Μάρτη, εκτός από Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης ήταν και Παγκόσμια Ημέρα κατά του ρατσισμού. Με αφορμή λοιπόν την ημέρα αυτή, θα (προσπθήσουμε να) αναλύσουμε το φαινόμενο αυτό, το οποίο δυστυχώς δεσπόζει στις περισσότερες κοινωνίες σήμερα.

Απόπειρα ορισμού

     Πιο συγκεκριμένα, ρατσισμός (από τη λέξη ράτσα=φυλή) είναι η κοινωνική ή πολιτική πρακτική διακρίσεων που βασίζεται στο δόγμα της ανωτερότητας μιας φυλής, εθνικής ή κοινωνικής ομάδας, τα μέλη της οποίας έχουν την αντίληψη ότι οφείλουν να περιφρουρήσουν την αμιγή σύσταση, την "καθαρότητά" της και να κυριαρχήσουν έναντι των υπόλοιπων φυλετικών, εθνικών, κοινωνικών κ.τ.λ. ομάδων, που τις θεωρούν κατώτερες. Ο ρατσισμός, λοιπόν,είναι ουσιαστικά μια θεωρία και πρακτική που κατηγοριοποιεί τους ανθρώπους σε "ανώτερους" και "κατώτερους" με βάση τα υποτιθέμενα "καλά" ή "κακά" γονίδιά τους. Από την αντίληψη του ρατσισμού πηγάζουν στάσεις και συμπεριφορές απαξιωτικές και ενίοτε επιθετικές απέναντι σε θεωρητικά μειονεκτούσες ομάδες ανθρώπων. Αυτό αντανακλάται σε βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις και στερεότυπα που διαιωνίζουν ιστορικές, κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές ανισότητες.

Μορφές και εκφάνσεις του ρατσισμού

Ο ρατσισμός μπορεί να προσλάβει διάφορες μορφές. Έτσι, υπάρχει ο φυλετικός (ή βιολογικος) ρατσισμός, που βασίζεται στο διαχωρισμό των ανθρώπων βάσει των φυλετικών χαρακτηριστικών τους. Ενδεικτικά ιστορικά παραδείγματά του αποτελούν ο αντισημιτισμός που διακατείχε τη ναζιστική Γερμανία, οι διακρίσεις εις βάρος των Αφροαμερικανών και των Ινδιάνων στις ΗΠΑ, το καθεστώς του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική κ.α. Ο πολιτισμικός ρατσισμός, που στηρίζεται στην αντίληψη της ανωτερότητας των προηγμένων δυτικών κοινωνιών έναντι των υποανάπτυκτων λαών του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου.Ο εθνικός (εθνικιστικός) ρατσισμός, που εδράζεται στην αντίληψη ότι ένα έθνος είναι ανώτερο από τα άλλα. Ο κοινωνικός ρατσισμός, που εκφράζεται με διακρίσεις βάσει της κοινωνικής τάξης, της οικονομικής κατάστασης, της καταγωγής,του τόπου διαμονής, του φύλου, του επαγγέλματος, της σωματικής κατάστασης, της σεξουαλικής προτίμησης κ.λ.π. Ο θρησκευτικός ρατσισμός, που βασίζεται στην αντίληψη ότι μία θρησκεία (και μόνο αυτή) είναι η μόνη αληθινή και πρέπει να επικρατήσει έναντι των υπολοίπων. Ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν τα μαρτύρια στα οποία υπέβαλλαν οι ειδωλολάτρες τους χριστιανούς, αλλά και η μισαλλοδοξία των χριστιανών εναντίον αλλόπιστων και αιρετικών, οι ιεροί πόλεμοι για την εξάπλωση του Ισλάμ κ.α

 Εκφάνσεις ρατσιστικής συμπεριφοράς

-Η γενοκτονία (συστηματική καιολοκληρωτική εξόντωση φυλής ή έθνους) και οι επιχειρήσεις εθνικής εκκαθάρισης, όταν δηλαδή υποχρεώνονται τα μέλη της θεωρούμενης κατώτερης ομάδας να μετακινηθούν από τις εστίες τους για να επιτευχθεί η εθνική καθαρότητα του πληθυσμού μιας περιοχής.

-Ο χλευασμός των "κατώτερων" ομάδων ανθρώπων

-Η άσκηση φυσικής ή ψυχολογικής βίας εναντίον των μελών τους και ο εκφοβισμός τους

-Η καταστροφή περιουσιακών τους στοιχείων

-Ο αποκλεισμός τους από τομείς της κοινωνικής ζωής

-Η ύπαρξη ανισοτήτων και διακρίσεων στην εκπαίδευση, στη δικαιοσύνη, στην υγεία κ.λ.π

Αιτίες Η ρατσιστική "ιδεολογία" είναι γέννημα των κοινωνικών στρωμάτων και τάξεων που έχουν την οικονομική και πολιτική εξουσία. Σκοπός της είναι να διατηρήσει και να διαιωνίσει την εξουσία και την εκμετάλλευση με ιδεολογήματα για τη δήθεν ανωτερότητα της λευκής φυλής, του "περιούσιου" έθνους, για δήθεν κινδύνους από φανταστικούς "εσωτερικούς εχθρούς" που υπονομεύουν την εθνική ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία, τους κοινωνικούς θεσμούς, την ηθική τάξη. Κατ'αυτόν τον τρόπο ο ρατσισμός μεταθέτει τις ευθύνες για την εκμετάλλευση και τις γνωστές συνέπειές της, τη φτώχεια, την ανεργία, το βιολογικό αφανισμό, τις ανταγωνιστικές ανθρώπινες σχέσεις, την ανισότητα, την καταπάτηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, από τους κύριους υπεύθυνους, δηλαδή τις λίγες ισχυρές χώρες ή τις ολιγάριθμες ισχυρές κοινωνικές ομάδες, στα πιο ανίσχυρα θύματά τους, τις χώρες του Τρίτου Κόσμου, τις φυλετικές και εθνικές μειονότητες, τις οικονομικά και κοινωνικά περιθωριοποιημένες ομάδες. Φτάνει μάλιστα στο σημείο να "δικαιολογεί" την ύπαρξή του και τις απάνθρωπες συνέπειές του και απαιτεί να γίνουν αποδεκτές σαν φυσική νομοτέλεια και σαν θέλημα Θεού.

Σαν επίλογος

....Μήπως ,λοιπόν,είναι καιρός να απομακρυνθούμε όλοι από κάθε είδους ρατσισμού ,ώστε να πάψει πια να διαταράσσεται η κοινωνική γαλήνη και συνοχή...;

...Καιρός να λάβουμε όλοι τα μέτρα μας.....να γίνουμε πνευματικά ώριμοι!...γιατί ο ρατσισμός δεν ωφελεί κανέναν, είναι μόνο δείγμα αδυναμίας, συντηρητισμού και ανωριμότητας....!

    Το Σχολείο φυσικά και πρέπει να είναι πρωτοπόρο σ' αυτή την προσπάθεια.

 Mπορείτε να διαβάσετε (και ακούσετε) στο e-postego
και στο youtube

Στην ιστορία του αγώνα εναντίον των φυλατικών διακρίσεων και του ρατσισμού εξέχουσα θέση κατέχει ο Nelson Mantela


Γράφει: Dimitra