Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιστορία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ιστορία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 14 Μαρτίου 2012

Τι διάβαζαν οι Έλληνες το 1830

ΤΟ ΒΗΜΑ

Τα βιβλία της απελευθέρωσης

Η καταγραφή των τίτλων που εκδόθηκαν λίγο πριν και λίγο μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους



«Ποιος έλληνας πολίτης έχει δικαίωμα ψήφου; Η ιδιοκτησία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα; Και αν ναι, τότε μήπως πρέπει η κυβέρνηση να δώσει στους μη έχοντας ιδιοκτησία τα μέσα να αποκτήσουν;» ερωτά στις 14 Φεβρουαρίου 1830 τη Γερουσία ο πρώτος κυβερνήτης του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους Ιωάννης Καποδίστριας. Τα ερωτήματα περιλαμβάνονται αναλυτικά, μαζί με την απάντηση της Γερουσίας, σε οκτασέλιδο φυλλάδιο τυπωμένο την ίδια χρονιά από την Εθνική Τυπογραφία, πιθανότατα στο Ναύπλιο.
Οποιος επιθυμεί να διαβάσει το κείμενο μπορεί να ανατρέξει σε ένα από τα τέσσερα αντίτυπα που εντοπίζονται στη Βιβλιοθήκη της Βουλής, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Χίου.

Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2011

Η υπόθεση Πατσίφικο και η Εθνική Τράπεζα (1850)


Το κάψιμο του Ιούδα και οι μαυραγορίτες
Μ.Α.
ΤΑ ΝΕΑ, Παρασκευή 02 Δεκεμβρίου 2011

Εκούσιες απαγωγές, απαγορευμένα έθιμα και κομμένα χαρτονομίσματα διηγούνται την ιστορία ενός πιστωτικού ιδρύματος που «πατά» σε τρεις αιώνες

Ενα μεγαλοβδομαδιάτικο έθιμο - το κάψιμο του Ιούδα - ήταν αρκετό για να προκαλέσει μια από τις σοβαρότερες διπλωματικές κρίσεις που η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος κατάφερε να λύσει με κομψό τρόπο για τη χώρα και η οποία κατέχει κομβική θέση στην έκθεση - αφιέρωμα στα 170 χρόνια της τράπεζας.
Πρόκειται για την «υπόθεση Πατσίφικο». Η κυβέρνηση το 1849 είχε απαγορεύσει τη χρονιά εκείνη για πρώτη φορά το «κάψιμο του Εβραίου» ή του «Ιούδα», πασχαλινό έθιμο κατά το οποίο έκαιγαν αχυρένιο ομοίωμα. Με αφορμή την απαγόρευση αυτήν όχλος επιτέθηκε στον Εβραίο δον Πατσίφικο - έναν ισπανοεβραίο ή πορτογαλοεβραίο τυχοδιώκτη και τοκογλύφο που διετέλεσε και πρόξενος της Πορτογαλίας, αλλά παύθηκε λόγω καταχρήσεων - εισέβαλε στο σπίτι του και προξένησε καταστροφές.
Ο Πατσίφικο ζήτησε υπέρογκο ποσό ως αποζημίωση από το ελληνικό κράτος αλλά δεν ικανοποιήθηκε και τότε στράφηκε στη βρετανική κυβέρνηση. Η υπέρμετρη αντίδραση της Βρετανίας, κορυφώθηκε με τον ναυτικό αποκλεισμό της χώρας από το Βρετανικό Ναυτικό το 1850 και την κατάσχεση ελληνικών πλοίων στο Αιγαίο, ώστε να αναγκαστεί η Ελλάδα να καταβάλει αποζημίωση. Η Εθνική Τράπεζα παρενέβη τότε, βρήκε χρήματα και μέσω διαπραγματεύσεων κατέβαλε ένα ελάχιστο ποσό για να λήξει το επεισόδιο.
«Οι διαδοχικές κρίσεις που πέρασε η Ελλάδα ήταν όλες εξωγενείς. Αρχιζαν όχι μόνο από τις δικές μας αδυναμίες, αλλά από κρίσεις ευρωπαϊκές ή παγκόσμιες ή από γεγονότα που προκαλούσαν οι προστάτιδες δυνάμεις», ανέφεραν στην πρώτη ξενάγηση στην έκθεση του Προέδρου της Δημοκρατίας Κάρολου Παπούλια και άλλων πολιτικών στελέχη του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας.
Η πρωτοπόρος όμως τράπεζα δεν βοήθησε μόνο σε τέτοιες δύσκολες -διπλωματικά - στιγμές, αλλά κι όταν η Ελλάδα αδυνατούσε να ξεπληρώσει τα δάνεια της Επανάστασης κι έβρισκε τις αγορές κλειστές. Τότε είχε σταθεί ως ο μόνος τροφοδότης του κράτους - είτε μέσω δανείων είτε μέσω ανοιχτών λογαριασμών - επειδή ήταν εύρωστη και αξιόπιστη, όπως αποδεικνύουν τα ντοκουμέντα της έκθεσης.
Ντεμπούτο ενώπιον του κοινού κάνουν κομμένα χαρτονομίσματα από διαφορετικές ιστορικές στιγμές: τα διχοτομημένα χαρτονομίσματα μετά το αναγκαστικό δάνειο του 1922. Το μισό κυκλοφορούσε για το μισό της αναγραφόμενης αξίας και ήταν γνωστό ως «Σταύροι» επειδή απεικόνιζε τον πρώτο διοικητή της τράπεζας Γεώργιο Σταύρου. Τα κομμένα χαρτονομίσματα μετά το δάνειο του 1926 από τα οποία κόπηκε το ένα τέταρτο, αλλά και τα φθαρμένα που η τράπεζα αντάλλασσε έναντι ποσοστού της αξίας τους.
Στις καλές στιγμές της έκθεσης ανήκει η παρουσίαση των παλιών γραφομηχανών, των τηλεφωνικών κέντρων, αλλά κι ενός παλιού ηλεκτρονικού υπολογιστή που δείχνουν την εξέλιξη της τεχνολογίας, όπως την υιοθέτησε η τράπεζα, η οποία εφάρμοσε πρώτη το 1950 συστήματα πληροφορικής.
Η ιστορία δε, συνεχίζεται μέσα από τα 100.000 και πλέον πιστοποιητικά - εν είδει ταυτότητας - των προσφύγων του 1922, κατάστιχα και κείμενα που αφορούν την εγκατάστασή τους στην Ελλάδα, από τα εντυπωσιακά σχέδια που κατήρτησε η «Επιτροπή Γενικών Ζητημάτων» το 1941 για τις μελέτες ανάπτυξης της χώρας μετά τον πόλεμο - οι οποίες περιλαμβάνουν ακόμη και αποξηραντικά έργα.
Ειδικό κεφάλαιο καταλαμβάνει η «Μάχη των χρεογράφων», η μάχη δηλαδή που έδωσαν οι εργαζόμενοι για να μην ξεπουληθεί το χαρτοφυλάκιο της Εθνικής Τράπεζας σε μαυραγορίτες την περίοδο της Κατοχής. Μάλιστα σύμφωνα με σχέδιο που είχε καταστρωθεί σε γιάφκα, οι δύο υπάλληλοι που ήταν υπεύθυνοι για τα κλειδιά του θησαυροφυλακίου δέχθηκαν να απαχθούν εκουσίως.


Παρασκευή 29 Απριλίου 2011

Ιστορία Γενικής Παιδείας Γ΄Λυκείου: Κριτική προσέγγιση


Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 28 Απριλίου 2011     (εδώ)

Το υπουργείο και η Ιστορία



Του ΝΙΚΟΥ ΚΙΑΟΥ


Εκδοση του 2010, δηλαδή πέρυσι, είναι η Ιστορία για τους μαθητές των Γ' Λυκείου και Δ' Εσπερινού Λυκείου, με τίτλο «Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου (από το 1815 έως σήμερα)». Καλύπτει δηλαδή σχεδόν δύο αιώνες της Παγκόσμιας Ιστορίας, σε 231 σελίδες ή με πίνακες κ.λπ. 252. Μέσα εκεί είναι και η Ελλάδα.
Πώς παρουσιάζεται η Ελλάδα «σήμερα»; Ετσι ακριβώς το λέει, στη σελ. 162 και μάλιστα στο τέλος της «Ιστορίας της Ελλάδας»:

«Η χώρα πλέον έχει ξεπεράσει τα πολιτικά πάθη και τους επικίνδυνους διχασμούς του παρελθόντος, έχει γνωρίσει αξιόλογη οικονομική ανάπτυξη, διαθέτει μια εδραιωμένη σύγχρονη δημοκρατία και μετέχει δημιουργικά, ως πλήρες μέλος, στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Επίσης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια σταθεροποίησης των Βαλκανίων».

Ο νέος των 18 ετών, στον οποίο απευθύνεται το κείμενο αυτό, ο οποίος έχει μάλιστα το δικαίωμα να ψηφίζει στις εκλογές, τι μπορεί άραγε να σκεφθεί συγκρίνοντας το «σήμερα», που του λέει η «Ιστορία», με αυτό που ζει κανονικά;

Η«αξιόλογη οικονομική ανάπτυξη», η «εδραιωμένη σύγχρονη δημοκρατία» και το «μετέχει δημιουργικά στην Ε.Ε.» πόση αξία έχουν ως διαπιστώσεις και πόσο αξιόπιστες είναι, όταν τον «βομβαρδίζουν» επί ενάμιση χρόνο με την κρίση, με την «εντατική» όπου είναι η Ελλάδα, με τον «Τιτανικό», με την «αναξιοπιστία» απέναντι στους εταίρους και μετά με το Μνημόνιο, με τα μέτρα, που τα ζει στο πετσί της η οικογένειά του, με την ανασφάλεια, με την ανεργία, με το μαύρο μέλλον, τη μαύρη προοπτική; Αυτή είναι η «αξιόλογη οικονομική ανάπτυξη»; Και με την τρόικα και το Μνημόνιο πώς λειτουργεί η «σύγχρονη δημοκρατία» (και μάλιστα «εδραιωμένη»), όταν έχει εκχωρηθεί κανονικά εθνική κυριαρχία;

Η Ιστορία σταματάει μάλλον το 2004. Μα, δεν θα μπορούσε να γίνει ένα μικρό συμπλήρωμα;

Πηγαίνοντας προς τα πίσω μπορούμε να σταχυολογήσουμε ορισμένα σημεία από την πρόσφατη Ιστορία του τόπου.

Αναφέρει, σελ. 162: «Μετά από μια περίοδο κυβερνητικής αστάθειας, το 1989-1990, κυβέρνηση σχημάτισε η Ν.Δ. με πρωθυπουργό τον Κων. Μητσοτάκη». Με δυο λέξεις, ξεπερνά ένα σταθμό της Ιστορίας, κατά τον οποίο δέσποζε το σκάνδαλο Κοσκωτά, έχασε το ΠΑΣΟΚ τις εκλογές, έγινε για πρώτη φορά κυβέρνηση συνεργασίας Δεξιάς-Αριστεράς για την κάθαρση, έγινε κυβέρνηση εθνικής ενότητας και με το ΠΑΣΟΚ, παρ' όλο που είχε παραπεμφθεί σε δίκη ο Α. Παπανδρέου.

Κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης αναφέρονται οι Κων. Καραμανλής, Α. Παπανδρέου, Γ. Μαύρος και Κ. Τσάτσος (Πρόεδρος της Δημοκρατίας), καθώς και οι Γ. Ράλλης και Κ. Σημίτης. Νέα κόμματα το ΠΑΣΟΚ, η Ν.Δ. και η Ε.Κ.-Ν.Δ., ενώ από το χώρο της Αριστεράς μόνο η νομιμοποίηση του ΚΚΕ. Κι αυτό το τελευταίο είναι η μόνη αναφορά στην Αριστερά από το 1974, χωρίς τίποτα απολύτως άλλο. Ο μαθητής μένει με την εντύπωση πως στην Ελλάδα μόνο δύο πολιτικές δυνάμεις υπήρχαν και υπάρχουν, τα δύο κόμματα του δικομματισμού, προς δόξαν της «σύγχρονης δημοκρατίας»!

Για τη δικτατορία των συνταγματαρχών 1967-1974 (έτσι την ονομάζει), ο μαθητής διαβάζει ότι «πρωτοστάτες» του «πολιτικού κόσμου» που «αντιτάχθηκε έντονα και αντιστάθηκε» ήταν ο Γ. Παπανδρέου, ο Γ. Μαύρος, ο Γ. Ράλλης, ο «Κ. Καραμανλής αυτοεξόριστος στο Παρίσι κατήγγειλε τη δικτατορία» (πότε;). «Επίσης, λέει, στο εξωτερικό ανέπτυξαν αντιστασιακή δράση ο Α. Παπανδρέου (αρχηγός του ΠΑΚ), ο συνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, η Μελίνα Μερκούρη». Αναφέρει επίσης τον Αλέκο Παναγούλη και τις φοιτητικές εξεγέρσεις της Νομικής και του Πολυτεχνείου.

Από τον πολιτικό κόσμο απουσιάζουν πλήρως οι της Αριστεράς (ΕΔΑ, ΚΚΕ, ΚΚΕ Εσωτερικού) και ο Μίκης μόνο ως συνθέτης αναφέρεται. Πού είναι το ΠΑΜ, ο Δημοκρατικός Αγώνας, ο Ρήγας Φεραίος, η ΚΝΕ, η ΔΝΛ κι άλλες οργανώσεις; Μόνο το ΠΑΚ υπήρχε; Πού είναι οι χιλιάδες συλλήψεις, εκτοπίσεις, φυλακίσεις, δίκες, βασανιστήρια, διώξεις, δολοφονίες; Μόνο για το Πολυτεχνείο λέει «πολλοί πολίτες βρήκαν το θάνατο ενώ άλλοι συνελήφθησαν και υπέστησαν βασανισμούς». Μα το όργιο όλων αυτών και κυρίως των βασανιστηρίων έγινε πριν, όταν πρωτοστάτησε η νεολαία και η Αριστερά.

Στην περίοδο 1950-1967 χαρακτηρίζεται «ανορθωτικό» το έργο των κυβερνήσεων. Αναφέρονται πάλι τα κόμματα της Δεξιάς και του Κέντρου και αγνοείται ουσιαστικά πάλι η ΕΔΑ, το νέο κόμμα στο χώρο της Αριστεράς, που το 1958 έγινε αξιωματική αντιπολίτευση με σχεδόν 25%. Και δεν αναφέρεται λέξη για τη μετανάστευση, εσωτερική και εξωτερική.

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη αποδίδεται σε «μια παρακρατική οργάνωση» (!) «χωρίς άμεση ή έμμεση ανάμειξη της κυβέρνησης». Με άλλα λόγια, κανείς δεν ήταν υπεύθυνος για τη δολοφονία!

Για τον εμφύλιο πόλεμο αναφέρει ότι «το σημαντικότερο (είναι ότι) προκάλεσε βαθιά ψυχολογικά τραύματα στην ελληνική κοινωνία, τα οποία χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να επουλωθούν». Ωστε «ψυχολογικά τραύματα» είναι οι χιλιάδες εκτελέσεις, οι δολοφονίες, οι φυλακίσεις, οι εξορίες, τα βασανιστήρια, το Μακρονήσι, οι πολιτικοί πρόσφυγες...

Κι όμως, έχει ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς αυτό το πόνημα που απευθύνεται στους μαθητές. Είναι η μεθοδευμένη μονόπλευρη θεώρηση της Ιστορίας από την πλευρά των «νικητών», από την πλευρά του δικομματισμού, με προσεκτική τήρηση των ισορροπιών, εξωραϊσμένη, και απούσα την Αριστερά, λες και δεν έχει συμβάλει καθοριστικά στην Ιστορία. Οπως επίσης απουσιάζει η αναφορά στους μεγάλους μαζικούς κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες, με πρώτη τη νεολαία τα τελευταία 60 χρόνια.

Συγγραφείς είναι οι Ι. Κολιόπουλος, Κ. Σβολόπουλος, Ευ. Χατζηβασιλείου (του κεφαλαίου της μεταπολεμικής περιόδου αλλά και της Ελλάδας), Θ. Νημάς, Χάρις Σχολινάκη-Χελιώτη.