O Εντγκάρ Μορέν στην Αθήνα

Εντγκάρ Μορέν: 
         από το homo faber (άνθρωπο δημιουργό) 
                           στο homo demens (παράφρονα άνθρωπο)

του Γρηγόρη Μπέκου

Διεθνές συνέδριο και τιμητικές εκδηλώσεις προς τιμή του 90χρονου γάλλου διανοούμενου

   ΤΟ  ΒΗΜΑ             ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  19/05/2011, 23:06

Ο Εντγκάρ Μορέν

Αθήνα 

Ένας απ’ τους κορυφαίους και πιο πολυσχιδείς Γάλλους στοχαστές της εποχής μας, ο κοινωνιολόγος Εντγκάρ Μορέν έρχεται στην Αθήνα. Το Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών επιστημών και η διεθνής ακαδημαϊκή κοινότητα θα τον τιμήσουν για το εκτενές έργο του στον χώρο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών. 

Σε μια τελετή που θα πραγματοποιηθεί στις 25 Μαϊου 2011 στο Πάντειο Πανεπιστήμιο θα αναγορευτεί σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού (μετά το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης) και την επόμενη ημέρα, στις 26 Μαϊου, στο Μουσείο Ακρόπολης, θα ξεκινήσει ένα μεγάλο διεθνές συνέδριο υπό τον τίτλο «Πολιτισμός και Βαρβαρότητα, Επικοινωνία και Σύγχρονη Κοινωνία».

Το συνέδριο αυτό, στο οποίο θα μιλήσουν πάνω από 50 ερευνητές και πανεπιστημιακοί από 18 διαφορετικές χώρες, θα συνεχιστεί στις 27 και στις 28 Μαϊου στο Auditorium του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών (Σίνα 31). 

Το συνέδριο διοργανώνεται από το Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, τη Διεθνή Ένωση Γαλλόφωνων Κοινωνιολόγων (AISLF), τη Διεθνή Κοινωνιολογική Ένωση (ISA) και πιο συγκεκριμένα την Ερευνητική Επιτροπή: «Κοινωνιολογία της Επικοινωνίας, της Γνώσης και του Πολιτισμού» (ο Μορέν υπήρξε ένα από τα πρώτα μέλη της) όπως επίσης και από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (EKKE), με την υποστήριξη του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών. 

Σκοπός του συνεδρίου είναι να προσεγγίσει κοινωνιολογικά όλα τα πεδία της σύγχρονης καθημερινής ζωής όπου ανακύπτει ένα διακύβευμα «πολιτισμός-βαρβαρότητα»: στην επικοινωνία και στις «παγκόσμιες» αφηγήσεις, στις διαδικασίες προσδιορισμού ταυτοτήτων (και τη θέση του «άλλου») στις σχέσεις εξουσίας ή στις σχέσεις «χρόνου» - «χώρου». Αρκετές θεματικές θα επικεντρωθούν στο έργο του Εντγκάρ Μορέν που φυσικά θα μιλήσει και ο ίδιος στα πλαίσια του συνεδρίου.

Ο Εντγκάρ Μορέν, διεθνώς αναγνωρισμένος και Επίτιμος Διδάκτορας 28 πανεπιστημίων, γεννήθηκε το 1921 στο Παρίσι από γονείς που κατάγονταν απ’ τη Θεσσαλονίκη. Ανήκαν στην εβραϊκή μεσογειακή διασπορά και είχαν μεταναστεύσει στη Γαλλία. Από το 1942 στρατεύτηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας (απ’ το οποίο το 1951 διαγράφηκε επειδή επέκρινε τον σταλινικό ολοκληρωτισμό) και εν συνεχεία στην Αντίσταση ενάντια στη Γερμανική Κατοχή.

Το 1950 μπήκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας (CNRS) και έγινε διευθυντής του μέχρι να ολοκληρώσει την σημαντική καριέρα του το 2010 με το διορισμό του ως Προέδρου του Συμβουλίου του Ινστιτούτου Επιστημών της Επικοινωνίας. Το 1957 μαζί με τον Κώστα Αξελό ίδρυσαν το παρεμβατικό περιοδικό «Arguments». 

Πάντα ανήσυχος και πολιτικά αυτόνομος στον χώρο της διανόησης και της ριζοσπαστικής αριστεράς, πήρε θέση για όλα τα σημαντικά γεγονότα κατά το δεύτερο μισό του 20^ουαιώνα. «Οι κεραυνοβόλες πρόοδοι της τεχνοεπιστήμης δημιούργησαν, στα μέσα του 20^ουαιώνα και για πρώτη φορά στην ιστορία, τη δυνατότητα αφανισμού της ανθρωπότητας» γράφει, μεταξύ άλλων, ο Εντγκάρ Μορέν στο πέμπτο βιβλίο του μνημειώδους έργου του «Η μέθοδος» (έξι τόμοι, γραμμένοι από το 1977 έως το 2004) που αμφισβητεί τις κυρίαρχες παραδοχές της ανθρώπινης προόδου.

«Παράλληλα, οι πρόοδοι της βιομηχανίας, συνυφασμένες με τις τεχνικές προόδους, δημιούργησαν τη νέα απειλή της καταστροφής της βιόσφαιρας. Οι ύστατοι θρίαμβοι του homo faber βρίσκονται πλέον στα χέρια του homo demens, του παράφρονος ανθρώπου» συνεχίζει όντας πεπεισμένος πως «σήμερα η ανθρωπότητα είναι ανίκανη να γεννήσει την ανθρωπιά». 

Συγγραφέας και συν-γραφέας πλέον των 76 έργων ο Εντγκάρ Μορέν είναι υπέρμαχος της διεπιστημονικότητας, της συνεργατικής λογικής διαφόρων επιστημονικών πεδίων προκειμένου να κατανοηθούν οι καιροί μας. Μέσα στο 2011 κυκλοφόρησαν δυο βιβλία του στα ελληνικά, «Οι σταρ» (εκδόσεις Κίχλη) όπου διερευνά την κατασκευή του σταρ σύστεμ και «Ο Βιντάλ και οι δικοί του» (εκδόσεις Επίκεντρο) όπου αναφέρεται στον καιρό που οι γονείς του ζούσαν ακόμα στην πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη των αρχών του προηγούμενου αιώνα. 

Τα βιβλία του στα ελληνικά

http://www.vivlionet.gr/main.asp?page=showauthor&personsid=6636

Αναλυτικό πρόγραμμα του συνεδρίου θα βρείτε στην ιστοσελίδα: www.ifa.gr

Κώστας Αξελός: Αυτό που επέρχεται

Ελευθεροτυπία, Τρίτη 17 Μαΐου 2011

ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ «ΥΣΤΑΤΟ» ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΤΟΥ

«Ο καθένας διατηρεί μια τόση δα ελπίδα ότι κάτι καλύτερο θα έλθει. Ακόμη κι εκείνοι που παριστάνουν ότι αρνούνται ριζικά το υπάρχον σύστημα και τη χωλή του ανάπτυξη, είναι εντελώς ανίκανοι να κάνουν ένα ελάχιστο άλλο, ένα διαφορετικό βηματάκι (...).

Το αύριο δεν θα είναι πιο χαρωπό, όπως δεν ήταν πιο χαρωπό το χθες, όπως δεν είναι πιο χαρωπό το σήμερα, παρ' όλες τις πιο εξωραϊσμένες αρχαϊκές ή ουτοπικές φλυαρίες. Ούτε ο εαυτός ως άλλος, ούτε το είναι μαζί των μεν με τους άλλους είναι προορισμένα, διά μέσου όλων των μελλοντικών μεταβολών, να παγιωθούν στη συναισθηματική διάθεση του πρωτείου της χαράς ή του πρωτείου της λύπης, πράγμα που δεν σημαίνει ότι μας έχει λάχει να αναζητήσουμε καταφύγιο σε μιαν οποιαδήποτε ουδετερότητα».

Είναι, ίσως, άχαρο ν' απομονώνει κανείς θραύσματα από έναν ρέοντα φιλοσοφικό λόγο, όπως είναι αυτός του Κώστα Αξελού. Αλλά ακόμα και σ' αυτές τις ελάχιστες φράσεις αναγνωρίζεται όχι μόνο η διαχρονικότητα, αλλά και η επικαιρότητα μιας σκέψης ζωντανής - κι ας συμπληρώθηκαν 15 μήνες από το θάνατό του. Υστατο «κληροδότημα» του Αξελού υπήρξε το βιβλίο «Αυτό που επέρχεται». Κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 2009 (με το περιεχόμενό του κατανεμημένο σε 342 αποσπάσματα-κεφάλαια, υπό διαφορετικό τίτλο το καθένα). Στην Ελλάδα θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο του 2011, απ' την «Εστία», σε μετάφραση της Κατερίνας Δασκαλάκη, συντρόφου επί τρεις δεκαετίες του φιλοσόφου και μεταφράστριας σχεδόν του συνόλου του έργου του στα ελληνικά.

Πρόγευση δίνουν τα 9 αποσπάσματα-κεφάλαια, που δημοσιεύονται στο νέο, 92ο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο», κεντρικός άξονας ενός 45σέλιδου αφιερώματος στον Ελληνα στοχαστή. Περιλαμβάνονται ακόμη: κείμενα του φιλοσόφου και μελετητή του Αξελού, Ζαν Λοξερουά, της διδάκτορος Φιλοσοφίας Σερβάν Ζολιβέ, του πεζογράφου και δοκιμιογράφου Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή και της ιστορικού Στέλλας Μανέ. Δημοσιεύεται το αναλυτικό «Χρονολόγιο Κώστα Αξελού» (1924-2010), που συνέταξε η Δασκαλάκη, και η εργογραφία του.

Το τεύχος παρουσιάστηκε χθες, εγκαινιάζοντας και τον πολυχώρο Eco Zone του Ομίλου Economia, διακοσμημένο για την περίσταση με προσωπογραφίες του Αξελού από τον Ιάσονα Μολφέση. Διευθύντρια του Ομίλου, αλλά και των εκδόσεων «Κέρκυρα», η Αλεξάνδρα Βοβολίνη, μίλησε για τον Αξελό όπως τον είχε γνωρίσει, «προσηνή, κράμα πνευματικής υπεροχής και απόλυτης καταδεκτικότητας».

Ανάλογη εντύπωση «ενός ανθρώπου απλού, με μετρημένα λόγια και πολλές σιωπές», είχε και ο διευθυντής του «Εντευκτηρίου», Γιώργος Κορδομενίδης, όταν τον πρωτοσυνάντησε. Οσο για τη Σερβάν Ζολιβέ, αναφέρθηκε στις βασικές αρχές της σκέψης του, συστήνοντας το υπό ελληνική έκδοση βιβλίο ως ένα «είδος φιλοσοφικής διαθήκης». Συγκινημένη βαθιά, η Κατερίνα Δασκαλάκη δεν θέλησε να μιλήσει.

Μίλησε, όμως, ο προέδρος του ΕΚΕΒΙ, Τάκης Θεοδωρόπουλος, που κλήθηκε να πει δυο λόγια για την πιο πρόσφατη ελληνική έκδοση («Νεφέλη», 2010) έργου του Αξελού: Γραμμένο το 1954, το βιβλίο «Η Μοίρα της Σύγχρονης Ελλάδας» είναι «ένα κείμενο που μοιάζει απολογιστικό, αλλά διαβάζεται και ως προγραμματικό για όσα επέρχονται», επισήμανε ο Θεοδωρόπουλος, υπενθυμίζοντας τον χαρακτηρισμό-κλειδί «η Ελλάδα της σχεδόν πραγματικότητας», τον οποίο είχε «εντοπίσει» ο Αξελός ήδη από τότε.

ΝΑΤΑΛΙ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ